Sophy

          ก่อนที่จะเข้ามาเรื่อง”ถ้ำ” ของเพลโตกัน ป้าอยากรู้ว่า น้องๆหนูๆ รู้หรือไม่ว่า เพลโตแกเป็นนักปรัชญากรีก ที่ชอบแต่งหนังสือไว้มากมาย โดยงานของแกมีสไตล์ที่ชอบเรียกกันว่า  วิธีการแบบ ไดอะแล็คติค คือ จะเป็นบทสนทนากันระหว่างตัวละครหลายๆตัว ซึ่งล้วนแต่มีชื่อในสังคมเอเธนส์สมัยนั้น  มาถกประเด็นปรัชญาในแง่มุมต่างๆ ตามแนวคิดของใครของมัน (ป้าว่าเพลโตมันเก่งมาก )

        โดยผู้เปิดไดอะล็อค ก็คือ ชายขี้สงสัยและยอมรับว่าตนโง่ที่สุดในเอเธนส์ที่ชื่อ นายโสเครติส ซึ่งเพลโตก็เอามาจากชื่อ และแนวความคิดของอาจารย์ของแก ที่โดนประหารชีวิตด้วยยาพิษที่ชื่อ เฮมล็อค นั่นแหล่ะ นำมายกย่องให้เกียรติเป็นพระเอก   

      ดังนั้นเมื่อป้านำเรื่องอุตมรัฐ  (อ่านว่า อุ-ตะ-มะ-รัด) หรือชื่อภาษาอังกฤษว่า   THE REPUBLIC มาเล่าให้ฟังเนี่ย ก็อย่าสับสนว่า ตาโสเครติสมาพูดจริงๆล่ะ      

         ทีนี้มาดู อุตมรัฐ กันก่อน รู้กันไหมว่า  หนังสือเล่มนี้หนาเอาการ  ไม่เหมือนหนังสือหลายๆเล่มของเพลโต อย่างยูไทโฟร หรือ อโปโลเกีย ฯลฯ  ที่มีเนื้อหาถอดออกมาสั้นมาก  แค่หนังสือเล่มบางๆเท่านั้น  ซึ่งจะว่าไปแล้ว  อาจารย์ช้าง (ปรีชา ช้างขวัญยืน) ท่านต้องใช้ความอุตสาหะ สมัยท่านยังเป็นอาจารย์หนุ่มหล่อ แปลไว้เอาบุญ  ทำให้เราได้มาอ่านจนปวดหัว   แต่ป้าว่ามันเป็นตำราปรัชญาที่สนุกและมันส์มาก ขอเตือนว่าควรอ่านวันละบทก็พอ แค่ชื่อตัวละครก็ยากที่จะจำแล้ว       

          ที่มายกย่องคนกันเองก็เพราะ ยังไม่เห็นใครแปลเรื่องนี้ขึ้นมาใหม่ทั้งเล่มเลย ทั้งที่มันเป็นหนังสือที่ เด็กที่เรียน ปรัชญา รัฐศาสตร์  กฎหมาย หรือแม้กระทั่ง วรรณคดี สมควรอ่านอย่างยิ่ง  น่าเศร้าใจที่สถาบันการศึกษาไทย ไม่เห็นค่าตำราดีๆที่หายากมากๆเล่มนี้  ขอบอกว่าต้นฉบับแปลไว้ตั้งแต่ปี ๒๓ ก็เกือบ สามสิบปีมาแล้ว ถ้าไม่มีใครมาแปลใหม่ ก็ควรไปซื้อลิขสิทธิ์เขามาใหม่ และให้อาจารย์ช้างนั่นแหล่ะ มาชำระเสียใหม่ แล้วช่วยบังคับให้เด็กปริญญาโท  ที่เรียนปรัชญา และ บร่า ๆ ๆ ๆ  ต้องซื้อมาอ่านทุกคน อายชาวบ้านชาวช่องเขา อะไรวะเรียนแนวคิดของเพลโตแล้ว ไม่รู้จักอุตมรัฐ  อุบาทว์จริงๆ             

           อ้าว!!!! ว่าจะเล่าเรื่องถ้ำ เป๋ไปเรื่องแนะนำหนังสือ ประเภท ร้อยปีวรรณคดีที่ควรอ่าน คำนวณจากการแปลนะ ไม่ใช่ต้นฉบับ ถ้าเอาตามนั้น ก็ราวๆ เกือบสองพันสี่ร้อยกว่าปีได้มั๊ง                

         ที่นี้ก่อนจะเข้าเรื่อง อยากให้ลองไปทบทวนความจำ แนวคิดของเพลโตที่ป้า ดราม่า น้องสาวฝาแฝดของป้าเอ็กซิสต์ เค้าเขียนสักหน่อย  โดยเฉพาะเรื่อง DEVINE  LINE ของ   เพลโต ที่ไล่จากล่างสุดขึ้นไป  คือ การเดา ความเชื่อ ความเข้าใจ และ เหตุผล      ข้างล่างที่เป็นสีสันคือเส้นเปรียบเทียบระดับความเข้าใจของคนตามทัศนะของเฮียเค้าล่ะ

จะเห็นว่า  เส้นสีชมพูกับเหลืองอยู่ในระดับที่สามารถใช้ความเข้าใจด้วยปัญญา  ส่วนเส้นสีแดงและเขียวอยู่ในระดับที่สามารถใช้ความเข้าใจด้วยประสาทสัมผัสเท่านั้นจ้า

                                                                    ......................

                                                             .....................................

                             .................................................................................................

.............................................................................................................................................................   

          ป้าขออธิบายดังนี้นะ   ส่วนเล็กของส่วนที่แทนด้วยความเข้าใจด้วยประสาทสัมผัสเป็นการเห็นภาพ เห็นเงาและเงาสะท้อนของสิ่งต่างๆ   นั่นก็คือ สีเขียวและสีแดง   ส่วนสีเหลืองคือความเข้าใจกฎคณิตศาสตร์ขึ้นกับสมมุติฐานที่ยอมรับแล้ว  และความเข้าใจโดยการคิดถึงภาพที่ตาเคยเห็น  ส่วนสีม่วงอมชมพูเป็นความเข้าใจทางปัญญาขั้นสูง แบบไม่ต้องใช้ประสาทสัมผัสเลย  มันอยู่ในขอบเขตของความคิดเท่านั้น                                

  ที่ต้องมาพูดกันเรื่องนี้ให้เข้าใจกันก่อนเพราะว่า เรื่องถ้ำอันแสนโด่งดังของเพลโตนั้น

มันเกี่ยวเนื่องกับแนวคิดทางอภิปรัชญาของเพลโตล้วนๆ  ถ้าเราเข้าใจพื้นฐานนี้แล้ว

ป้าก็ขอบอกเล่าเรื่องราวของมันต่อไป เอาเป็นว่าเริ่มตัดตอนมาที่

โสเครติสพูดกับโกลคอน และอดิเมนตุส เกี่ยวกับความรู้ของนักปรัชญา

แตกต่างจากความรู้ของคนทั่วไปอย่างไร?

          โสเครติสกล่าวไว้ว่าดังนี้  “  ลองวาดภาพคนซึ่งอาศัยอยู่ในที่คล้ายถ้ำใต้ดิน และทางที่ขึ้นมาสู่ปากถ้ำซึ่งแสงสว่างเข้าได้นั้นยาวมาก  คนเหล่านี้ถูกล่ามขาและคอมาตั้งแต่ยังเด็กให้อยู่ในที่แห่งเดียว  มองไปได้แต่ข้างหน้าเท่านั้น  เพราะโซ่ที่รัดอยู่ทำให้เอี้ยวคอกลับมาไม่ได้ประหนึ่งนักโทษ           

             ต่อไปวาดภาพแสงสว่างซึ่งเกิดจากกองไฟที่อยู่เบื้องสูงและอยู่ห่างจากพวกเขาไปทางด้านหลัง  ที่ระหว่างกองไฟกับนักโทษ  และที่สูงขึ้นไปนั้นมีถนนซึ่งมีกำแพงเตี้ยๆแล่นขนานไปด้วย เหมือนคนเชิดหุ่นมีที่กั้นอยู่ข้างหน้า และเชิดตัวหุ่นเหนือที่กั้นนั้น                        

               ลองวาดภาพดูต่อไปว่า มีกลุ่มคนเดินแบกเครื่องมือเครื่องไม้ต่างๆ  เดินผ่านไปตามกำแพงนั้น  เครื่องมือเหล่านั้นชูขึ้นมาสูงเหนือกำแพง  รวมทั้งมีรูปคนรูปสัตว์ที่ทำด้วยหินด้วยไม้  และวัสดุอื่นๆ คนที่แบกสิ่งเหล่านี้ บ้างก็พูดส่งเสียง บ้างก็เดินเงียบๆหลังจากที่โสเครติสเล่าจบ เขาก็ถามคู่สนทนาว่า “ คนเหล่านี้จะได้เห็นอะไรเกี่ยวกับตนเอง หรือผู้อื่นนอกจากเงาที่ไฟส่องไปปรากฏบนผนังถ้ำเบื้องหน้าไหม?  และถ้าหากพวกเขาพูดกันได้ เขาจะตั้งชื่อสิ่งที่เห็นตามที่เห็น จากเงาสะท้อน และคิดว่าเงานั้นเป็นผู้พูดไหม?”

             โสเครติสถามต่อว่า  การที่นักโทษเหล่านั้นเข้าใจผิดว่าเงาและเสียงที่สะท้อนจากผนังถ้ำ คือ ความจริงก็เพราะว่า เขาถูกบังคับให้นั่งและพันธนาการเช่นนั้นมาชั่วชีวิต และถ้าวันหนึ่ง  มีการแก้พันธนาการนักโทษนี้ออก  และรักษาให้หายโง่จะเป็นอย่างไร?เมื่อนักโทษคนหนึ่งในนั้น หลุดพันธนาการและ แล้วถูกบังคับให้ยืนขึ้นโดยทันที และให้หันไปรอบๆ แล้วเดินแหงนหน้ามองดูแสงไฟ  ในการทำเช่นนี้เขารู้สึกทุกข์ทรมาน เพราะความมึนงงและแสงไฟวับวาม  ไม่อาจมองเห็นวัตถุอันเป็นที่เกิดเงา  ซึ่งเขาเห็นอยู่ก่อนได้ชัด  ท่านคิดว่า เขาจะตอบว่าอย่างไร?

              ถ้ามีคนมาบอกว่า สิ่งที่เขาเป็นอยู่และรับรู้มาก่อนนั้นเป็นสิ่งไม่จริง  แต่ตอนนี้เขามาอยู่ใกล้ความจริง จึงเห็นสิ่งที่จริงกว่า และถ้าใครคนนั้นชี้ให้เขาดูที่วัตถุที่ผ่านไป และถามให้เขาตอบว่ามันคืออะไร? นักโทษผู้นั้นคงจะงงงันและถือเอาเองว่า  รูปเงาที่เห็นมาก่อนนั้นจริงกว่าสิ่งที่ชี้ให้เขาดูเป็นแน่  และถ้าหากเขาถูกบังคับให้มองดูแสง แสงนั้นคงจะทำให้เขาปวดตา จนกระทั่งเขาต้องหันหนีกลับมามองเงาสะท้อนตามเดิม และถ้าหากมีใครลากตัวเขาจากที่ในถ้ำ ขึ้นมาตามทางที่ขรุขระและชัน  บังคับนักโทษคนนี้ไว้ไม่ให้หลบไปไหนได้  จนออกมาเห็นแสงอาทิตย์ เขาคงจะเจ็บปวดมากที่ถูกลากออกมาอย่างนั้น และย่อมรู้สึกหงุดหงิดขัดเคือง เมื่อถูกลากออกมาจนต้องแสงอาทิตย์  แสงที่ส่องเต็มตาคงจะทำให้เขามองสิ่งที่จริงที่อยู่บนพื้นโลกไม่เห็นสักอย่างเดียว 

 

ป้าเอ็กซิสต์